«Ես արդեն երեք տարի եմ այս հարաբերության մեջ»։ «Այս նախագծի վրա արդեն այնքան գումար եմ ծախսել»։ «Ես չորս տարի սովորել եմ այս մասնագիտությունը, հիմա ինչպե՞ս փոխեմ ուղղություն»։ Մենք հաճախ շարունակում ենք ոչ թե որովհետև ապագան լավ է թվում, այլ որովհետև անցյալում արդեն շատ բան ենք ներդրել։
Այս մտածողության ձևը հոգեբանության և որոշումների գիտության մեջ հայտնի է որպես sunk-cost effect՝ անվերադարձ ծախսերի էֆեկտ։
1. Անցյալ ներդրումը թվում է, թե պետք է «արդարացնել»
Եթե ժամանակ, գումար կամ ջանք եք ներդրել, հեռանալը կարող է թվալ որպես ընդունելություն, որ այդ ներդրումը կորել է։ Շարունակելը հոգեբանորեն կարող է զգացվել որպես այդ կորուստը փրկելու փորձ։
2. Բայց անցյալ ծախսը հաճախ այլևս հնարավոր չէ վերադարձնել
Որոշման համար կարևոր հարցն այն է, թե ինչ կլինի այս պահից հետո։ Եթե արդեն ծախսվածը հնարավոր չէ հետ բերել, այն չպետք է ինքնուրույն որոշի ապագա ընտրությունը։
3. Էֆեկտը հանդիպում է ամենօրյա կյանքում
Մենք կարող ենք ավարտել ֆիլմը, որը չենք սիրում, որովհետև արդեն մեկ ժամ դիտել ենք։ Մնալ նախագծում, որը չի աշխատում, որովհետև շատ ամիսներ ենք ներդրել։ Կամ շարունակել մի ճանապարհ, որը վաղուց այլևս մեր նպատակը չէ։
4. Ինչպիսի՞ հարց կարող է օգնել
Փորձեք հարցնել․ «Եթե այսօր առաջին անգամ հանդիպեի այս ընտրությանը և դեռ ոչինչ ներդրած չլինեի, կընտրեի՞ այն»։ Այդ հարցը չի տալիս ավտոմատ պատասխան, բայց օգնում է բաժանել անցյալի կորուստը ապագայի հնարավորությունից։
5. Սա չի նշանակում միշտ հրաժարվել դժվար ճանապարհից
Երբեմն շարունակելը ճիշտ է, որովհետև ապագա օգուտը դեռ արժեքավոր է։ Խնդիրը պարզապես այն է, որ «արդեն այնքան եմ ներդրել» չդառնա միակ պատճառը շարունակելու համար։
Անցյալը չի կարելի փոխել, բայց հաջորդ ներդրումը դեռ ձեր ընտրությունն է։ Լավ որոշումը պետք է հնարավորինս նայի առաջ, ոչ միայն փորձի արդարացնել այն, ինչ արդեն ծախսվել է։