Ընտանիքում սովորում ենք ոչ միայն խոսել ու առօրյա գործեր անել, այլև արձագանքել վիրավորանքին, օգնություն խնդրել և լուծել տարաձայնությունները։ Որոշ սովորություններ մեզ օգնում են, ուրիշները՝ դժվարացնում կյանքը։ Դրանք փոխելը պարտադիր չի նշանակում հրաժարվել հարազատներից կամ ընտանիքի ամբողջ անցյալը վատ համարել։ Կարող եք պահպանել ձեզ համար թանկ կապերը և միաժամանակ այլ կերպ վարվել այն իրավիճակներում, որոնք նախկինում ցավ էին պատճառում։

1. Նկատում եք կանոններ, որոնց մասին երբեք բացահայտ չի խոսվել

Օրինակ՝ ընտանիքում ընդունված է, որ ամենափոքրը միշտ պետք է զիջի, աղջիկը պետք է բոլորի հոգսերը կրի, կամ մեծի խոսքը կասկածի տակ դնել չի կարելի։ Դուք արդեն կարող եք հարցնել՝ այս սպասելիքը արդա՞ր է, և արդյո՞ք ես ուզում եմ շարունակել այդպես ապրել։ Մի կանոն նկատելը դեռ չի նշանակում, որ այն հեշտ է փոխել։ Բայց դա օգնում է այն տեսնել որպես ընտանեկան սովորություն, ոչ թե անփոփոխ պարտականություն։

2. Վիճելիս երբեմն հասցնում եք դադար վերցնել

Նախկինում վիրավորանքին անմիջապես վիրավորանքով էիք պատասխանում կամ լուռ հեռանում էիք՝ օրերով չխոսելու համար։ Այժմ կարող եք ասել՝ «Շատ բարկացած եմ․ մի փոքր հանգստանամ, հետո շարունակենք»։ Եթե խոսակցությունը անվտանգ է, նաև պայմանավորվեք՝ երբ եք վերադառնալու թեմային։ Դադարը օգտակար է, երբ թույլ է տալիս շարունակել ավելի հանգիստ, այլ ոչ թե անորոշ ժամանակով լռեցնել դիմացինին։

3. Ձեր ընտրությունը այլևս միայն հավանություն ստանալու փորձ չէ

Աշխատանքը, ուսումը կամ բնակության վայրը ընտրելիս հաշվի եք առնում ձեր հետաքրքրությունները, հնարավորություններն ու պարտավորությունները։ Հարազատի խորհուրդը կարող է կարևոր լինել, բայց որոշումը միայն նրա նեղանալը կանխելու համար չեք կայացնում։ Կարող եք ասել՝ «Գիտեմ, որ այլ տարբերակ ես նախընտրում։ Ես ուսումնասիրել եմ պայմանները և ընտրել սա»։ Երբ ֆինանսապես կամ այլ կերպ կախված եք ընտանիքից, փոփոխությունը կարող է նախապատրաստություն պահանջել․ այդ իրողությունը անտեսելու կարիք չկա։

4. Սահմանը պահում եք նաև մեղքի զգացում ունենալիս

Ընտանեկան հավաքին չեք կարող մնալ մինչև ուշ գիշեր, կամ չեք ուզում քննարկել անձնական հարցը։ Հստակ ասում եք այդ մասին՝ առանց մյուսներին վիրավորելու։ Դիմացինի դժգոհությունը կարող է ձեզ անհանգստացնել։ Այնուամենայնիվ, նախ պարզում եք՝ իսկապե՞ս խախտել եք պայմանավորվածությունը, թե՞ պարզապես այս անգամ չեք կատարել սպասելիքը։ Սահման պահելը չի պահանջում անտարբեր դառնալ․ կարող եք լսել մարդուն և պահպանել ձեր պատասխանը։

5. Վեճից հետո փորձում եք լուծել հենց խնդիրը

Հաջորդ առավոտ չեք ձևացնում, թե երեկ ոչինչ չի եղել, և մի բաժակ թեյով չեք փոխարինում անհրաժեշտ խոսակցությունը։ Կարող եք նշել՝ «Երեկ բարձրաձայն խոսեցի․ դրա համար ներողություն եմ խնդրում։ Բայց գործերի բաժանման հարցը դեռ պետք է քննարկենք»։ Փորձեք պայմանավորվել կոնկրետ բանի շուրջ՝ ով ինչ է անում, մինչև երբ, և ինչպես եք տեղեկացնելու, եթե չեք հասցնում։ Ներողությունն ու գործնական փոփոխությունը կարող են իրար լրացնել։

6. Երեխային չեք դարձնում մեծերի վեճի միջնորդ

Չեք խնդրում երեխային փոխանցել զայրացած խոսքը մյուս ծնողին, կողմ ընտրել կամ պահել մեծերի հարաբերության գաղտնիքները։ Եթե երեխան լսել է վեճը, կարող եք տարիքին համապատասխան ասել՝ «Սա մեծերի խնդիրն է։ Դու մեղավոր չես և պարտավոր չես մեզ հաշտեցնել»։ Նրա առօրյան, խնամքն ու անվտանգության զգացումը չպետք է կախված լինեն նրանից, թե ում է նա այդ պահին պաշտպանում։

7. Սխալի մասին խոսելիս նախ փորձում եք հասկանալ

Տանը որևէ մեկը բաժակ է կոտրել, ուշացել կամ վատ գնահատական ստացել։ Փոխանակ անմիջապես ասելու՝ «Քեզնից բան դուրս չի գա», հարցնում եք՝ ինչ է պատահել և ինչ է պետք անել հիմա։ Դա չի վերացնում հետևանքները կամ կանոնները։ Կոտրված բաժակը պետք է անվտանգ հավաքել, չկատարած գործը՝ ավարտել։ Բայց մարդու ամբողջ բնավորությունը դատելու փոխարեն անդրադառնում եք կոնկրետ վարքին ու դրա շտկմանը։

8. Օգնություն եք խնդրում մինչև ամբողջովին ուժասպառ լինելը

Եթե ընտանիքում ընդունված է լուռ դիմանալ, օգնություն խնդրելը սկզբում կարող է ամոթալի թվալ։ Այժմ կարող եք ասել՝ «Այս շաբաթ խնամքի գործերը մենակ չեմ հասցնում․ ո՞ր օրը կարող ես փոխարինել ինձ»։ Հստակ խնդրանքն ավելի հասկանալի է, քան ակնկալիքը, որ բոլորը կգուշակեն ձեր վիճակը։ Եթե ընտանիքի ներսում աջակցություն չկա, մտածեք նաև ընկերների, համայնքային ծառայությունների կամ համապատասխան մասնագետի մասին։

9. Կրկին հին ձևով արձագանքելուց հետո փորձում եք ուղղել իրավիճակը

Մի օր բարձրացրել եք ձայնը կամ ակամա կրկնել եք այն խոսքը, որը ձեզ էր ցավեցրել։ Դա կարևոր է ընդունել, բայց մեկ դեպքը չի ջնջում նախորդ ջանքերը։ Ներողություն խնդրեք կոնկրետ խոսքի համար և տեսեք՝ ինչն էր նախորդել դրան։ Օրինակ՝ հոգնած պահին կարող եք հետաձգել բարդ քննարկումը կամ ավելի շուտ օգնություն խնդրել։ Նպատակը անսխալ ընտանիք ստեղծելը չէ, այլ սխալը նկատելու և շտկելու ավելի վստահելի ձև ունենալը։

Այս նշանները ընտանիքին ախտորոշում տալու ցուցակ չեն։ Ընտրեք ձեզ ծանոթ մի իրավիճակ և մտածեք՝ ինչ պատասխան կուզենայիք փորձել հաջորդ անգամ։ Եթե տանը բռնություն, սպառնալիք կամ հարկադրանք կա, միայն խոսելու ձևը փոխելը բավարար չէ։ Այդ դեպքում առաջնահերթ է անվտանգությունը և հասանելի արտաքին աջակցությունը։