Հենրի Ֆորդը ամերիկացի արդյունաբերող էր և Ford Motor Company-ի հիմնադիրը։ Նրա անունը կապվում է ավտոմեքենաների զանգվածային արտադրության զարգացման և դրանք ավելի լայն շրջանակի մարդկանց հասանելի դարձնելու հետ։ Այդ փոփոխությունները միայն մեկ մարդու աշխատանք չէին․ դրանցում կարևոր դեր ունեին նաև ընկերության ինժեներներն ու աշխատակիցները։
Հետաքրքրությունը մեխանիզմների նկատմամբ
Ֆորդը ծնվել է 1863 թվականի հուլիսի 30-ին՝ Միչիգանում, ագարակատիրոջ ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիքից հետաքրքրվում էր մեխանիզմներով։ Հոր նվիրած գրպանի ժամացույցը և հետագայում ուրիշների ժամացույցները քանդելով ու նորից հավաքելով՝ նա սովորում էր հասկանալ դրանց աշխատանքը։
Ագարակային կյանքը նրա նախընտրած ուղին չէր։ 1879 թվականին՝ տասնվեց տարեկանում, նա մեկնել է Դետրոյթ և սկսել աշխատել որպես մեխանիկի աշակերտ։ Հետագայում վերադարձել է ընտանիքի ագարակ, աշխատել շոգեշարժիչների հետ և շարունակել գործնական փորձ ձեռք բերել։ Մեխանիզմների աշխատանքը հասկանալու այդ հետաքրքրությունը պահպանվել է նրա հետագա գործունեության ընթացքում։
Ընտանիքն ու առաջին փորձերը
1888 թվականի ապրիլի 11-ին Ֆորդն ամուսնացել է Կլարա Բրայանտի հետ։ Նրանք ունեցել են մեկ որդի՝ Էդսելին, որը ծնվել է 1893 թվականին։
1891 թվականին Ֆորդը աշխատանքի է անցել Դետրոյթի Edison Illuminating Company-ում՝ որպես ինժեներ, իսկ 1893 թվականին դարձել է գլխավոր ինժեներ։ Աշխատանքին զուգահեռ նա փորձարկում էր բենզինային շարժիչներ և մտածում ինքնագնաց փոխադրամիջոց կառուցելու մասին։
1896 թվականին ավարտել է Ford Quadricycle-ը՝ չորս անիվներով փոքր ինքնագնաց մեքենան։ Այն առաջին անգամ փորձարկել է հունիսի 4-ին։ Փորձարկումներից հետո նա շարունակել է բարելավել կառուցվածքը և նոր մեքենաներ պատրաստել։ Այս աշխատանքը դարձել է նրա հետագա ավտոմոբիլային նախագծերի հիմքերից մեկը։
Ընկերության ստեղծումը
Ֆորդի առաջին գործարար փորձերը միանգամից հաջողությամբ չեն ավարտվել։ 1899 թվականին նա մասնակցել է Detroit Automobile Company-ի ստեղծմանը, սակայն այդ ընկերությունը երկար չի գործել։ Ավտոմեքենա նախագծելը և կենսունակ արտադրություն կազմակերպելը տարբեր խնդիրներ էին․ անհրաժեշտ էին նաև ներդրումներ, գործընկերներ և գնորդներին համապատասխան արտադրանք։
1903 թվականին հիմնադրվել է Ford Motor Company-ն։ Հետագա տարիներին Ֆորդը կենտրոնացել է այնպիսի մեքենայի արտադրության վրա, որը համեմատաբար մատչելի կլիներ և կհամապատասխաներ առօրյա օգտագործման պահանջներին։
Model T-ն և արտադրության կազմակերպումը
1908 թվականին ներկայացվել է Ford Model T-ն։ Այն ընկերության ամենահայտնի մոդելներից դարձավ և մեծ ազդեցություն ունեցավ ամերիկյան ավտոմոբիլային շուկայի վրա։ Մեքենան արտադրվում էր մեծ քանակով, իսկ արտադրության կատարելագործումն օգնում էր նվազեցնել ծախսերը։
1913 թվականին Ford-ի գործարաններում կիրառվել է շարժվող հավաքման գիծ։ Աշխատանքը բաժանվում էր առանձին գործողությունների, և արտադրանքը հերթով անցնում էր տարբեր աշխատողների մոտով։ Այդ կազմակերպումը զգալիորեն մեծացնում էր արտադրության ծավալը։ Դրա մշակման ու իրականացման մեջ ներդրում ունեին ընկերության մի քանի ինժեներներ և ղեկավարներ։
Ստանդարտացված մասերը և կրկնվող գործողությունները հեշտացնում էին մեծաքանակ արտադրությունը։ Սակայն նույն համակարգը կարող էր աշխատանքը դարձնել միօրինակ և բարձրացնել տեմպը։ Արդյունավետության աճը պետք է դիտարկել նաև աշխատողների պայմանների հետ միասին։
Աշխատավարձն ու աշխատանքային պայմանները
1914 թվականին Ֆորդը հայտարարել է օրական հինգ դոլարի վճարման ծրագիր՝ որոշակի պայմաններին համապատասխանող աշխատակիցների համար։ Դա զգալի բարձրացում էր նախորդ վճարման համեմատ։ Ընկերությունը ձգտում էր նաև նվազեցնել աշխատակիցների հաճախակի փոփոխությունը և պահպանել փորձառու աշխատողներին։
Ծրագիրը բոլորի համար միատեսակ ու անվերապահ չէր։ Վճարման մի մասը կապված էր ընկերության սահմանած պահանջների հետ, իսկ հատուկ ծառայությունը վերահսկում էր աշխատողների կյանքի որոշ հանգամանքներ։ Այդ վերահսկողությունը Ֆորդի աշխատանքային քաղաքականության խնդրահարույց կողմերից էր։
1926 թվականին ընկերությունը գործարանային աշխատողների համար անցել է հնգօրյա՝ քառասունժամյա աշխատանքային շաբաթվա։ Աշխատավարձի և ժամանակացույցի փոփոխությունները կարևոր էին, բայց դրանք չեն նշանակում, որ Ֆորդն առաջինն էր աշխարհում, ով սահմանել էր նվազագույն աշխատավարձ կամ ութժամյա աշխատանքային օր։ Նրա հարաբերությունները արհմիությունների հետ նույնպես երկար ժամանակ հակասական էին։
Հետագա տարիները
Ժամանակի ընթացքում գնորդների պահանջները փոխվում էին, իսկ մրցակիցները նոր մոդելներ ու տարբերակներ էին առաջարկում։ Model T-ի նախկին հաջողությունը չէր կարող ինքնաբերաբար ապահովել նույն դիրքը ապագայում։ Ֆորդի՝ արդեն փորձված մոտեցումներին կառչելը ընկերության համար դժվարություններ էր ստեղծում։
1945 թվականին նա ընկերության ղեկավարությունը փոխանցել է թոռանը՝ Հենրի Ֆորդ Երկրորդին։ Հենրի Ֆորդը մահացել է 1947 թվականի ապրիլի 7-ին՝ ութսուներեք տարեկանում։
Նրա գործունեությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են տեխնիկական լուծումն ու արտադրության կազմակերպումը փոխել մի ամբողջ ոլորտ։ Միաժամանակ այդ պատմությունը հիշեցնում է թիմային ներդրման, փոփոխվող պահանջները նկատելու և աշխատողների պայմանները հաշվի առնելու կարևորությունը։
