«Մելասայի հեղեղ» արտահայտությունը գրեթե անհավանական է հնչում։ Բայց 1919 թվականի հունվարի 15-ին Բոստոնի Նորթ Էնդ թաղամասում հսկայական պահեստային բաք պայթեց, և շուրջ 2.3 միլիոն գալոն մելասա լցվեց փողոցներ։ Ալիքը այնքան ուժեղ էր, որ քանդեց շինություններ, վնասեց ենթակառուցվածքներ և մարդկանց իր մեջ քշեց։
Աղետի հետևանքով զոհվեց 21 մարդ, շուրջ 150-ը վիրավորվեց։ Այն դարձավ ԱՄՆ արդյունաբերական անվտանգության պատմության ամենաարտասովոր և հիշվող դեպքերից մեկը։
Ինչպե՞ս կարող էր մելասան այդքան վտանգավոր լինել
Մելասան ջրից շատ ավելի խիտ և ծանր հեղուկ է։ Երբ հսկայական բաքը միանգամից փլուզվեց, մեծ զանգվածը արագ շարժվեց փողոցներով։ Սկզբնական ալիքի արագության մասին պատմական գնահատականները հասնում են մոտ 35 մղոն/ժամի։
Բաքը վաղուց խնդիրներ ուներ
Տեղացիները նախկինում նկատել էին արտահոսքեր։ Հետագա քննությունը կենտրոնացավ բաքի նախագծման և կառուցման թերությունների վրա։ Տեղի ունեցածը ցույց տվեց, թե ինչ կարող է լինել, երբ մեծ արդյունաբերական կառույցը կառուցվում է առանց բավարար ինժեներական վերահսկողության։
Փրկարարական աշխատանքները չափազանց դժվար էին
Խիտ մելասայի մեջ շարժվելը դժվար էր, իսկ սառը եղանակին այն ավելի էր խտանում։ Փրկարարներն աշխատում էին ոչ սովորական հեղեղի, այլ կպչուն, ծանր զանգվածի պայմաններում։
Աղետը դարձավ նաև իրավական շրջադարձային դեպք
Տուժածների ընտանիքները և սեփականատերերը դատական պայքար սկսեցին ընկերության դեմ։ Դեպքը հաճախ հիշատակվում է որպես այն պատմություններից մեկը, որոնք ԱՄՆ-ում ուժեղացրին ինժեներական հաշվարկների, ստուգումների և կառուցապատման պատասխանատվության կարևորությունը։
Ինչո՞ւ այս պատմությունը մինչև այսօր հիշվում է
Ոչ միայն որովհետև նյութը անսովոր էր։ Այն պարզ օրինակ է, թե ինչպես սովորական ապրանքը՝ սխալ չափերով և սխալ պայմաններում, կարող է վերածվել վտանգավոր ֆիզիկական ուժի։
Բոստոնի մելասայի հեղեղը հիշեցնում է, որ արդյունաբերական աղետները միշտ չէ, որ կապված են կրակի կամ պայթուցիկ նյութերի հետ։ Երբ զանգվածը, ճնշումը և ինժեներական սխալը միավորվում են, նույնիսկ քաղցր օշարակը կարող է դառնալ մահաբեր։