Կանգնում եք նկարի առաջ, կարդում վերնագիրը և զգում, որ ինչ-որ բան պիտի հասկանաք։ Մյուս այցելուներն ինքնավստահ անցնում են հաջորդ գործին։ Դուք նկատել եք կապույտ մի հատված ու մի դեմք, բայց չգիտեք՝ որ ուղղությանն է պատկանում նկարը։ Սկսելու համար դա էլ բավական է։ Արվեստին նայելու համար նախնական քննություն հանձնելու կարիք չկա։
Փորձեք հինգ րոպե հատկացնել մեկ գործի՝ սրահի բոլոր նկարներին արագ աչք գցելու փոխարեն։ Ստորև առաջարկված քայլերը կարելի է փորձել թե՛ պատկերասրահում, թե՛ էկրանին մեծ պատկեր դիտելիս։ Վերարտադրությունը չի փոխանցում չափի, մակերեսի ու գույնի բոլոր առանձնահատկությունները։ Եթե բնօրինակը չեք տեսնում, այդ հարցերի պատասխանը բաց թողեք։
Սկսեք նրանից, ինչ իսկապես տեսնում եք
Մինչ երկար բացատրությունը կարդալը՝ նշեք երեք տեսանելի բան։ Օրինակ՝ փոքր դեղին պատուհան, մուգ վերարկու և մի սեղան, որը կարծես թեքված է։ Վերացական նկարում կարող եք նկատել կոր գիծ, անհարթ հատված կամ երկու գույների միջև ընկած տարածություն։ Այժմ դուք դիտարկումներ եք հավաքում, ոչ թե փորձում եք գուշակել գաղտնի պատասխանը։
Ուշադրություն դարձրեք՝ նախ ուր նայեցիք, հետո ինչպես շարժվեց ձեր հայացքը։ Գուցե վառ անկյունը դեմքից շուտ նկատեցիք։ Ի՞նչը տարավ ձեզ այնտեղ՝ գույների տարբերությունը, կրկնվող ձևը, հստակ եզրը, թե՞ պարզապես ձեր հետաքրքրությունը։ Մեկ ուրիշը կարող է սկսել բոլորովին այլ կետից։ Նույն նկարի մասին խոսակցությունն այդ տարբերությունից ավելի հետաքրքիր է դառնում։
Նկարը նկարագրեք պարզ բառերով
Պատկերացրեք՝ գործը նկարագրում եք ընկերոջը, որը չի տեսնում այն։ «Երեք մարդ իրար մոտ են կանգնած, բայց տարբեր կողմեր են նայում» նախադասությունն ավելի շատ բան է ասում, քան «շատ խորն է» գնահատականը։ Սկսեք ընդհանուր դասավորությունից, ապա նշեք այն մանրուքը, որը փոխում է ձեր ընկալումը։ Կարճ նկարագրությունը նաև ավելի հեշտ է հիշել։
Տարբերեք տեսածը ձեր մեկնաբանությունից։ «Մարդը մեջքով է կանգնած» դիտարկումը կարելի է ցույց տալ նկարում։ «Նա միայնակ է թվում» հնարավոր մեկնաբանություն է։ Երկուսն էլ տեղ ունեն ձեր արձագանքում, բայց տարբեր բաներ են անում։ Եթե տխրություն եք զգում, փորձեք գտնել՝ տեսանելի որ մանրուքներն են այն առաջացնում։ Դրանից մի՛ եզրակացրեք, որ նկարիչն անպայման տխուր է եղել։
Գույները համեմատեք իրար հետ
Գունային կանոնների ցանկ իմանալ պետք չէ։ Համեմատեք հարևան հատվածները։ Նարնջագույնը մոխրագույնի կողքին ավելի վա՞ռ է թվում։ Նույն կարմիրը կրկնվո՞ւմ է թևքի և հեռավոր տանիքի վրա։ Կրկնվող գույնը կարող է հայացքը տանել տեսարանի մի մասից մյուսը, իսկ փոքր, հակադիր գույնով հատվածը՝ ընդհատել այդ շարժումը։
Մտովի փոխեք մի հատվածի գույնը։ Կենտրոնական կերպարը նույնքան կնկատվե՞ր։ Տարածությունն ավելի հանգի՞ստ կթվար։ Սա երևակայական փորձ է, ոչ թե պնդում նկարչի մտադրության մասին։ Այն օգնում է նկատել, թե գույնն ինչ դեր է կատարում հենց այս նկարում՝ առանց բոլոր նկարների համար նույն բացատրությունը փնտրելու։
Նայեք նաև եզրերին ու դատարկ տարածությանը
Միայն գլխավոր կերպարով մի՛ սահմանափակվեք։ Ձեռքի մի մասը մնացե՞լ է շրջանակից դուրս։ Դռան բացվածքը շարունակվո՞ւմ է եզրից այն կողմ։ Փոքր մարդու վերևում մեծ դատարկ տարածությո՞ւն կա։ Այդ ընտրություններից կախված է՝ ինչ եք տեսնում և ինչ եք ստիպված պատկերացնել։ Նկարի սահմանը նույնպես նրա կառուցվածքի մաս է։
Եթե պատկերասրահում եք և տեղը թույլ է տալիս, մի քիչ հեռացեք, ապա մոտեցեք թույլատրելի սահմանին։ Հեռվից դեմք թվացող հատվածը մոտիկից կարող է առանձին վրձնահարվածների վերածվել։ Պահպանեք սրահի կանոնները, նկարին մի՛ դիպչեք և ուրիշներին նույնպես նայելու տեղ թողեք։ Էկրանի պատկերը մեծացնելը մանրամասներ է բացում, բայց չի փոխարինում ներկված մակերեսը տեսնելուն։
Կարդացեք ցուցանակը և նորից նայեք
Հիմա կարդացեք վերնագիրը, հեղինակի անունը, տարեթիվը, նյութերը և կարճ բացատրությունը, եթե այն կա։ Ընտրեք մեկ տեղեկություն, որը նոր հարց է առաջացնում։ Իրական վայրի անունը կարող է ձեզ վերադարձնել բնանկարին։ Տարեթիվը կարող է հետաքրքրություն առաջացնել հագուստի կամ միջավայրի հանդեպ։ Բոլոր փաստերը հիշելու պարտավորություն չունեք։
Նկատեք՝ բացատրությունը հիմնված է նամակի՞, հայտնի պատվերի՞, թե՞ մեկնաբանության հեղինակի ենթադրության վրա։ Ցուցանակը օգտակար համատեքստ է տալիս, բայց պարտադիր չէ, որ սպառի բոլոր հնարավոր արձագանքները։ Եթե վերնագիրը ոչինչ չի հուշում, միևնույն է կարող եք խոսել ձեր տեսած ձևերի ու դրանց հարաբերության մասին։ Անծանոթ նախապատմությունը ձեզ չի զրկում նկարին նայելու հնարավորությունից։
Տվեք մի հարց, որին կարող եք վերադառնալ
«Ի՞նչ է սա նշանակում» ընդհանուր հարցի փոխարեն փորձեք՝ «Ինչո՞ւ եմ անընդհատ վերադառնում այդ փոքր պատուհանին» կամ «Ի՞նչն է այս սենյակն այդքան լեցուն դարձնում»։ Տեսանելի մանրուքին կապված հարցը հուշում է՝ ուր նայել հաջորդ անգամ։ Պատասխանը գուցե գտնեք նկարում, հետո նոր տեղեկություն կարդաք կամ հարցը պարզապես բաց կմնա։
Եթե ընկերոջ հետ եք, հերթով ասեք մեկ դիտարկում և մեկ հարց։ Օրինակ՝ «Աթոռները դեպի դուռն են ուղղված։ Հետաքրքիր է՝ մեկին սպասո՞ւմ են»։ Ձեր ընկերը գուցե նկատի, որ աթոռներից մեկը դատարկ է։ Համեմատեք տեսածը՝ առանց մեկ ընդհանուր պատմության շուրջ պարտադիր համաձայնության։ Մեծ ու վերջնական գնահատական հնչեցնելու կարիք չկա։
Ձեզ հետ տարեք մեկ մանրուք
Նկարը կարող է ձեզ դուր գալ, դուր չգալ կամ դեռ անհասկանալի մնալ։ Անկեղծ արձագանքը կարելի է հստակ ձևակերպել․ «Տեսարանը չգրավեց ինձ, բայց անհավասար լույսը երկար պահեց ուշադրությունս»։ Դա հիշողության համար ավելի օգտակար է, քան մի քանի վայրկյանում գործը հանճարեղ կամ անիմաստ համարելը։
Հեռանալուց առաջ գրեք երեք կարճ տող՝ նախ ինչ նկատեցիք, ցուցանակը կարդալուց հետո ինչ փոխվեց և ինչ հարց մնաց։ Ավելացրեք հեղինակի անունն ու վերնագիրը, որ հետո գտնեք գործը։ Եթե լուսանկարելը թույլատրված է, հետևեք կանոններին և առանց համաձայնության մյուս այցելուներին մի՛ ներառեք կադրում։ Գրավոր հարցը երբեմն ավելի շատ բան է պահպանում, քան ևս մեկ լուսանկար՝ առանց բացատրության։
Հաջորդ այցելության ժամանակ ընտրեք բոլորովին այլ նկար ու կրկնեք այս փորձը։ Նպատակը մեկ կեսօրում ամբողջ թանգարանն ուսումնասիրելը չէ։ Բավական է մեկ գործին ավելի մոտիկից ծանոթանալ՝ հետևել մի գույնի, նկատել սկզբում բաց թողած մանրուքը և ունենալ մի հարց, որը ծնվել է ձեր սեփական դիտումից։